Tháng 8 năm 2021, một sự cố y tế bất thường tại Hà Nội đã gây chấn động dư luận, đặc biệt khi nó xảy ra ngay trước chuyến thăm quan trọng của Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris. Hiện tượng bí ẩn này, được biết đến rộng rãi với tên gọi Hội chứng Havana, một lần nữa thu hút sự chú ý về các mối đe dọa tiềm tàng đối với các nhà ngoại giao và quan chức quốc tế. Sự việc này đặt ra nhiều câu hỏi về an ninh và sức khỏe, đồng thời cho thấy những diễn biến phức tạp trong quan hệ quốc tế.
Bối Cảnh Sự Cố Hội Chứng Havana Tại Hà Nội
Vào ngày 24/8/2021, chuyến bay của Phó Tổng thống Hoa Kỳ Kamala Harris từ Singapore đến Hà Nội đã phải hoãn lại ba giờ đồng hồ. Thay vì hạ cánh vào khoảng 18-19 giờ như dự kiến, bà Harris đã đến Sân bay Nội Bài vào khoảng 22 giờ. Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội sau đó đã ra thông cáo rằng nguyên nhân là do “một trường hợp y tế có thể là bất thường mới phát sinh tại Hà Nội, Việt Nam”. Sau khi đánh giá cẩn trọng, quyết định chuyến thăm vẫn được tiếp tục. Đây là lần đầu tiên Hội chứng Havana được ghi nhận chính thức có liên quan đến Việt Nam.
Sự việc này diễn ra trong bối cảnh mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam đang ngày càng được củng cố. Chuyến thăm của bà Harris được xem là một bước ngoặt, nhằm đặt nền tảng cho việc nâng cấp mối quan hệ song phương lên tầm đối tác chiến lược toàn diện, điều đã được công bố vào tháng 9/2023. Do đó, bất kỳ sự cố nào có thể gây cản trở chuyến đi đều nhận được sự quan tâm đặc biệt từ giới quan sát.
Alt: An ninh Việt Nam liên quan Hội chứng Havana tại Hà Nội trước chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ
Hội Chứng Havana Là Gì? Giải Mã Hiện Tượng Y Tế Bí Ẩn
Hội chứng Havana là tên gọi chung cho một loạt các sự cố sức khỏe bí ẩn, lần đầu tiên được báo cáo bởi các nhà ngoại giao và nhân viên chính phủ Mỹ tại thủ đô Havana, Cuba vào năm 2016. Các triệu chứng thường bao gồm buồn nôn, chóng mặt, đau nửa đầu dữ dội, suy giảm thính giác và thị giác, khó tập trung, và đau tai. Những triệu chứng này có thể kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người bệnh.
Mặc dù ban đầu được phát hiện ở Cuba, các trường hợp tương tự sau đó đã được báo cáo trên khắp thế giới, từ Washington D.C. đến Trung Quốc, và gần đây nhất là ở Việt Nam. Nhiều quan chức từ Nhà Trắng, CIA và FBI cũng đã lên tiếng về việc trải qua các triệu chứng này. Tính đến nay, đã có hơn 1.000 báo cáo về hội chứng bí ẩn, với hàng chục trường hợp được chính thức xem là không thể giải thích được. Giới lập pháp Mỹ đã thông qua luật hỗ trợ các nạn nhân liên quan đến Havana Syndrome này.
Vai Trò Nghi Vấn Của Nga và Công Nghệ Sóng Âm
Cuộc điều tra chung của đài CBS, The Insider và Der Spiegel, được công bố vào ngày 31/3, đã đưa ra những kết luận gây chú ý về khả năng Nga có liên quan đến các vụ việc Hội chứng Havana. Đáng chú ý, cuộc điều tra khẳng định có bằng chứng mới về khả năng Nga đã chuyển giao công nghệ cho phía Việt Nam để thực hiện hành vi này, dù phía Việt Nam có thể không biết về khả năng gây hại của công nghệ đối với mục tiêu.
Theo một nguồn tin của CBS, vài giờ trước khi bà Harris đến Hà Nội, ông Christopher Klein, Phó Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam, đã thông báo cho nhân viên Đại sứ quán Mỹ về việc đã có những người gặp tai nạn liên quan đến sóng âm bất thường tại Hà Nội. Cuộc điều tra tiết lộ rằng 11 quan chức Mỹ đã bị thương trong vụ tấn công kiểu Havana Syndrome này, và ít nhất 2 người đã phải sơ tán y tế khỏi Việt Nam.
Alt: Phó Tổng thống Kamala Harris bị chậm chuyến do sự cố y tế liên quan Havana Syndrome tại Hà Nội
Bằng Chứng Về Việc Chuyển Giao Công Nghệ Từ Nga Đến Việt Nam
Nghiên cứu của nhà báo điều tra Christo Grozev từ The Insider đã phát hiện một tài liệu quan trọng. Khoảng 5 tháng trước chuyến thăm của bà Harris, một email được gửi đến Hội đồng An ninh Quốc gia Nga đã đề cập đến việc cơ quan tình báo Nga vận động và được Tổng thống Vladimir Putin chấp thuận cung cấp công nghệ độc quyền cho an ninh Việt Nam. Trong số các công nghệ được đề xuất chia sẻ có “Thiết bị tạo âm tầm xa (LRAD)” và “thiết bị sóng ngắn để quét thân thể”.
LRAD là một thiết bị siêu âm dùng trong quân sự, có khả năng tạo ra áp suất âm thanh lên tới 162dB, vượt ngưỡng tai người có thể chịu đựng được (khoảng 130dB). Trung tá Greg Edgreen, một sĩ quan về hưu của Lục quân Mỹ, tin rằng Nga có liên quan đến vụ việc Havana Syndrome tại Việt Nam nhằm ngăn cản việc nâng cấp mối quan hệ giữa hai nước lên tầm đối tác chiến lược toàn diện.
Đơn Vị Tình Báo Quân Sự Nga 29155 và Các Cáo Buộc
Cuộc điều tra kéo dài một năm đã đưa ra các cáo buộc về thành viên của đơn vị tình báo quân sự Nga – 29155 – có thể đã nhắm đến các nhà ngoại giao Mỹ bằng “vũ khí năng lượng định hướng”. CBS nêu bằng chứng về việc những thành viên của đơn vị này đã được bố trí tại các thành phố trên khắp thế giới vào thời điểm các nhân viên Mỹ báo cáo xảy ra Hội chứng Havana. Đơn vị bí mật này được cho là đã tiến hành các chiến dịch ở nước ngoài và có liên quan đến nhiều vụ việc khác, bao gồm vụ đầu độc cựu điệp viên Nga Sergei Skripal ở Anh vào năm 2018.
The Insider cũng tường thuật về việc một sĩ quan thuộc đơn vị 29155 đã được trao thưởng vì công việc liên quan đến phát triển “vũ khí sóng âm phi sát thương”. Tuy nhiên, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã phủ nhận các cáo buộc này, cho rằng tất cả chỉ là “những cáo buộc vô căn cứ không hơn không kém” và không có bất kỳ bằng chứng thuyết phục nào được đưa ra. Cựu cố vấn an ninh quốc gia Mỹ John Bolton bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về những cáo buộc mới này.
Alt: Đại sứ quán Mỹ tại Havana, nơi Hội chứng Havana lần đầu tiên được ghi nhận
Tác Động Của Hội Chứng Havana Đến Quan Hệ Việt – Mỹ
Sự cố Havana Syndrome xảy ra ở Hà Nội có thể gây ra những ảnh hưởng nhất định đến quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Mỹ, dù cả hai bên đều cố gắng giảm thiểu tác động tiêu cực. Mặc dù chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris vẫn diễn ra và mối quan hệ đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 9/2023, sự việc này cho thấy những thách thức tiềm ẩn trong việc đảm bảo an ninh cho các nhà ngoại giao và quan chức.
Vụ việc cũng làm dấy lên câu hỏi về khả năng các yếu tố bên ngoài, đặc biệt là các cường quốc như Nga, có thể tìm cách gây ảnh hưởng hoặc phá hoại mối quan hệ đang phát triển giữa các quốc gia. Việc điều tra và giải quyết dứt điểm các trường hợp Havana Syndrome là rất quan trọng để duy trì lòng tin và đảm bảo an toàn cho nhân viên ngoại giao trên toàn thế giới, bao gồm cả những người đang làm việc tại Việt Nam.
Những Nghiên Cứu và Đánh Giá Khoa Học Về Havana Syndrome
Trong nỗ lực tìm hiểu bản chất của Hội chứng Havana, nhiều nghiên cứu khoa học đã được tiến hành. Một đánh giá do Mỹ công bố vào năm ngoái về “Những trường hợp y tế bất thường” đã không thể đưa ra lời giải thích dứt khoát, gây thất vọng cho những người bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, một báo cáo tình báo của Mỹ hồi tháng 2/2022 đã nêu khả năng những người chịu Havana Syndrome đã bị tác động từ nguồn năng lượng định hướng hoặc các vi sóng từ những thiết bị giấu kín.
Ngược lại, một nghiên cứu của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) công bố hồi năm ngoái lại cho thấy những bản chụp MRI đã không thể phát hiện các chấn thương não đối với hàng chục nhân viên của Mỹ báo cáo đã trải qua các triệu chứng y khoa bất thường. Sự mâu thuẫn trong các kết quả nghiên cứu này làm cho việc xác định nguyên nhân và cơ chế chính xác của Hội chứng Havana trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi thêm thời gian và công sức từ cộng đồng khoa học quốc tế.
Phản Ứng Quốc Tế và Tình Hình Hiện Tại
Vụ việc Hội chứng Havana đã không chỉ gây lo ngại ở Mỹ và Việt Nam mà còn thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế. Hồi tháng Hai năm 2024, Lầu Năm Góc cho biết một quan chức cấp cao trong khi tham dự các cuộc họp tại thượng đỉnh NATO hồi năm 2023 tại Lithuania cũng đã chịu những triệu chứng tương tự. Điều này cho thấy quy mô và mức độ lan rộng của hội chứng bí ẩn này trên khắp thế giới.
Việc thiếu một lời giải thích rõ ràng và bằng chứng thuyết phục về nguyên nhân gốc rễ đã khiến các chính phủ và cơ quan tình báo tiếp tục điều tra. Các quốc gia đang tìm cách tăng cường biện pháp bảo vệ cho nhân viên ngoại giao của mình, trong khi các chuyên gia y tế tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về tác động sinh học của các cuộc tấn công tiềm tàng. Sự cảnh giác và hợp tác quốc tế là chìa khóa để đối phó với hiện tượng phức tạp và nguy hiểm này.
Nỗ Lực Bảo Vệ Nhân Viên Ngoại Giao Trước Mối Đe Dọa Tiềm Ẩn
Trước sự phức tạp và bí ẩn của Hội chứng Havana, các quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ, đang tăng cường nỗ lực để bảo vệ nhân viên ngoại giao và gia đình của họ ở nước ngoài. Điều này bao gồm việc cung cấp các khóa huấn luyện nâng cao nhận thức về các mối đe dọa tiềm tàng, trang bị các thiết bị giám sát và phát hiện công nghệ bất thường, cũng như thiết lập các quy trình y tế khẩn cấp để xử lý nhanh chóng các trường hợp phát sinh triệu chứng.
Các chính sách hỗ trợ nạn nhân cũng đang được đẩy mạnh, đảm bảo rằng những người bị ảnh hưởng nhận được sự chăm sóc y tế cần thiết và các quyền lợi phù hợp. Mặc dù vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa và hỗ trợ là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe cho những người làm việc trong môi trường ngoại giao đầy thách thức, dù ở Cuba, Việt Nam hay bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.
Cuộc điều tra về Havana cách Việt Nam vẫn đang tiếp diễn, hé mở những thông tin quan trọng về mối đe dọa phức tạp này. Là một phần của sứ mệnh cung cấp thông tin đáng tin cậy, Visa Nước Ngoài sẽ tiếp tục cập nhật những tin tức và diễn biến mới nhất liên quan đến các vấn đề an ninh và môi trường sống quốc tế, giúp độc giả có cái nhìn toàn diện hơn về thế giới xung quanh.
Các Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs)
1. Hội chứng Havana là gì?
Hội chứng Havana là một tập hợp các triệu chứng y tế bí ẩn, bao gồm đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, suy giảm thính giác và thị giác, thường được báo cáo bởi các quan chức và nhà ngoại giao Mỹ ở nước ngoài, lần đầu tiên vào năm 2016 tại Cuba.
2. Vụ việc Hội chứng Havana tại Việt Nam xảy ra khi nào?
Vụ việc Hội chứng Havana tại Việt Nam được báo cáo vào tháng 8 năm 2021, ngay trước chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris tới Hà Nội, dẫn đến việc chuyến bay của bà bị hoãn.
3. Ai bị ảnh hưởng bởi Hội chứng Havana ở Việt Nam?
Theo các báo cáo, có ít nhất 11 quan chức Mỹ đã bị ảnh hưởng bởi Hội chứng Havana ở Hà Nội, trong đó có 2 người phải sơ tán y tế.
4. Nga có liên quan đến Hội chứng Havana ở Việt Nam không?
Các cuộc điều tra gần đây của CBS, The Insider và Der Spiegel đã đưa ra bằng chứng gợi ý rằng Nga có thể liên quan, và thậm chí có thể đã chuyển giao công nghệ gây tác động sóng âm cho an ninh Việt Nam.
5. Công nghệ nào được cho là đã sử dụng trong các vụ việc Hội chứng Havana?
Các cuộc điều tra đề cập đến “Thiết bị tạo âm tầm xa (LRAD)” và “thiết bị sóng ngắn để quét thân thể” là những công nghệ có thể đã được sử dụng.
6. Tại sao Nga có thể muốn gây ra sự cố Hội chứng Havana ở Việt Nam?
Một giả thuyết cho rằng Nga muốn cản trở việc nâng cấp quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam lên tầm đối tác chiến lược toàn diện, vì đây là điều không có lợi cho ảnh hưởng của Nga trong khu vực.
7. Phía Nga phản ứng thế nào về các cáo buộc này?
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã phủ nhận các cáo buộc, cho rằng chúng “vô căn cứ” và không có bằng chứng thuyết phục.
8. Triệu chứng của Hội chứng Havana có kéo dài không?
Có, các triệu chứng của Hội chứng Havana có thể kéo dài và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
9. Cộng đồng khoa học nói gì về nguyên nhân của Hội chứng Havana?
Các nghiên cứu khoa học vẫn đang được tiến hành. Một số báo cáo tình báo Mỹ nghi ngờ nguyên nhân là do năng lượng định hướng hoặc vi sóng, trong khi một số nghiên cứu y tế chưa tìm thấy bằng chứng về chấn thương não thông qua MRI.
10. Có biện pháp nào để bảo vệ nhân viên ngoại giao khỏi Hội chứng Havana không?
Các quốc gia đang tăng cường huấn luyện nhận thức, trang bị thiết bị phát hiện công nghệ bất thường và thiết lập quy trình y tế khẩn cấp, cũng như hỗ trợ cho các nạn nhân để bảo vệ nhân viên ngoại giao ở nước ngoài.
