Trong bối cảnh địa chính trị châu Âu đầy biến động, việc Thụy Điển chính thức gia nhập NATO sau thời gian dài bị Hungary trì hoãn đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Quyết định này, dù không dễ dàng, đã khép lại quá trình mở rộng liên minh quân sự lớn nhất thế giới, đồng thời mở ra những tác động sâu rộng đến an ninh khu vực, đặc biệt là mối quan hệ phức tạp giữa các nước và Nga.
Bối Cảnh Địa Chính Trị Châu Âu: NATO và Xung Đột Nga-Ukraine
Kể từ khi cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng nổ vào tháng 2/2022, bản đồ an ninh châu Âu đã có những thay đổi đáng kể. Tình hình căng thẳng đã thúc đẩy nhiều quốc gia xem xét lại chính sách đối ngoại và quốc phòng truyền thống của mình. Trong số đó, Thụy Điển và Phần Lan, hai quốc gia Bắc Âu với truyền thống trung lập lâu đời, đã cùng nhau nộp đơn xin gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vào tháng 5 cùng năm.
Phần Lan đã nhanh chóng được chấp thuận và trở thành thành viên thứ 31 của NATO vào tháng 4/2023. Tuy nhiên, hành trình gia nhập của Thụy Điển lại gặp phải nhiều rào cản, chủ yếu từ Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary. Việc hai quốc gia này trì hoãn đã tạo nên một cuộc đấu trí ngoại giao phức tạp, phản ánh những lợi ích và quan điểm chiến lược riêng biệt.
Hành Trình Chông Gai: Thụy Điển Hướng Tới NATO
Thụy Điển gia nhập NATO là một sự kiện lịch sử, chấm dứt hơn 200 năm chính sách không liên kết quân sự của quốc gia này. Quyết định nộp đơn được thúc đẩy mạnh mẽ bởi sự lo ngại về an ninh khu vực sau cuộc chiến ở Ukraine. Mặc dù sở hữu một nền công nghiệp quốc phòng tiên tiến và quân đội hiện đại, Thụy Điển nhận thấy việc gia nhập NATO sẽ mang lại sự đảm bảo an ninh tập thể theo Điều 5 của hiệp ước, điều mà họ không thể có được khi duy trì tình trạng trung lập.
Quá trình này không hoàn toàn suôn sẻ. Sau khi Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn vào tháng 1/2024, Hungary trở thành quốc gia NATO cuối cùng chưa chấp thuận tư cách thành viên của Thụy Điển. Sự trì hoãn này đã làm tăng thêm áp lực lên Budapest từ các đồng minh phương Tây, biến việc Hungary đấu với Thụy Điển thành tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế.
Quan Điểm và Sự Trì Hoãn của Hungary
Ban đầu, Hungary duy trì thái độ tiêu cực đối với việc Thụy Điển gia nhập NATO. Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ việc Thụy Điển đã công khai chỉ trích tình hình pháp quyền và dân chủ tại Hungary trong nhiều năm qua. Thủ tướng Hungary Viktor Orban và liên minh cầm quyền Fidesz-Kitô giáo của ông đã xem đây như một “con bài thương lượng” chính trị, yêu cầu Thụy Điển đưa ra lời giải thích hoặc xin lỗi về những lời chỉ trích đó.
Người phát ngôn chính phủ Hungary từng chỉ trích rõ ràng rằng Thụy Điển có thái độ thù địch lâu dài đối với quốc gia này. Thêm vào đó, Hungary còn bị các nước Liên minh châu Âu (EU) cáo buộc có vấn đề về pháp quyền, dẫn đến việc bị ảnh hưởng đến nguồn tài trợ ngân sách từ EU. Điều này càng làm phức tạp thêm mối quan hệ giữa Budapest và các đối tác phương Tây.
Thủ tướng Orban đã yêu cầu Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson đến thăm Hungary trước khi diễn ra việc phê chuẩn để giải quyết các mâu thuẫn. Tuy nhiên, Thụy Điển ban đầu từ chối yêu cầu này và chỉ đồng ý thăm sau khi quá trình phê chuẩn hoàn tất. Kết quả là, liên minh cầm quyền Hungary đã tẩy chay phiên họp đặc biệt của Quốc hội vào ngày 5/2/2024, khiến việc phê chuẩn không thể diễn ra do không đủ số người tham dự hợp pháp.
Thực tế, Hungary có những cân nhắc chiến lược an ninh và địa chính trị sâu sắc hơn. Chính phủ Orban luôn chủ trương rằng châu Âu nên tránh tiếp tục đối đầu với Nga và hy vọng rằng các cuộc đàm phán hòa bình cho xung đột Nga-Ukraine có thể bắt đầu càng sớm càng tốt. Việc Thụy Điển gia nhập NATO sẽ làm trầm trọng thêm sự đối đầu giữa châu Âu với Nga, gây khó khăn cho hợp tác an ninh ở khu vực, làm xấu đi cục diện an ninh châu Âu, đồng thời ảnh hưởng đến lợi ích địa chính trị của Hungary.
Áp Lực Từ Đồng Minh: Yếu Tố Quyết Định
Năm 2024 là năm bầu cử quan trọng tại Mỹ, và chính quyền Tổng thống Joe Biden cần phải hoàn tất quá trình Thụy Điển gia nhập NATO để củng cố thế đối đầu giữa NATO và Nga. Điều này nhằm định hình một cấu trúc đối đầu vững chắc, tạo nên di sản chính trị cho Đảng Dân chủ và duy trì nó lâu dài. Vì lý do đó, chính quyền Mỹ và các đồng minh NATO đã liên tục gây áp lực lên Hungary.
Vào ngày 5/2/2024, Đại sứ Mỹ tại Hungary cùng với Đại sứ Đan Mạch, Ba Lan và các đồng minh NATO khác đã tham dự cuộc họp Quốc hội Hungary, cùng nhau gây sức ép lên chính phủ Hungary. Thậm chí, một phái đoàn gồm ba Thượng nghị sĩ Mỹ đã đến thủ đô Budapest vào ngày 18/2/2024 để làm trung gian hòa giải, cho thấy mức độ quan tâm và áp lực từ Washington.
Bên cạnh đó, tình hình chiến trường Ukraine cũng đóng vai trò quan trọng. Sau khi quân đội Ukraine thất bại trong việc bảo vệ thành trì quan trọng Avdiivka sau 4 tháng giao tranh, quân đội Nga dần chiếm ưu thế. NATO đã khởi động cuộc tập trận quân sự quy mô lớn nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, mang tên “Người bảo vệ kiên định 2024” (Resolute Defender 2024), với sự tham gia của khoảng 90.000 quân nhân từ 31 nước thành viên và Thụy Điển. Cuộc diễn tập này kéo dài đến hết tháng 5/2024, nhằm chuẩn bị ứng phó với khả năng thất bại của quân đội Ukraine và các mối đe dọa an ninh mà các nước NATO có thể phải đối mặt.
Thỏa Hiệp Giữa Hungary và Thụy Điển: Bước Ngoặt Quan Trọng
Trước sức ép to lớn từ thế giới phương Tây và những diễn biến bất lợi trên chiến trường Ukraine, chính phủ Hungary khó có thể tiếp tục giữ lập trường trì hoãn. Chuyến thăm Hungary của Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson vào ngày 23/2/2024 đánh dấu một bước đi quan trọng. Đây là lần đầu tiên hai nhà lãnh đạo gặp nhau kể từ khi Thụy Điển nộp đơn gia nhập NATO.
Kết quả của chuyến thăm này là một thỏa hiệp được ký kết giữa hai nước. Theo thỏa thuận, Hungary không chỉ đồng ý phê chuẩn tư cách thành viên NATO của Thụy Điển mà còn ký kết một hợp đồng mua thêm 4 máy bay chiến đấu Gripen từ Thụy Điển, nâng tổng số máy bay Gripen trong biên chế không quân Hungary lên 18 chiếc. Đây được xem là một lợi ích cụ thể mà Thủ tướng Orban đã tận dụng cơ hội để thu về cho đất nước.
Việc Quốc hội Hungary thông qua dự luật về việc Thụy Điển gia nhập NATO vào ngày 26/2/2024 với tỷ lệ bỏ phiếu cao đã chính thức dỡ bỏ rào cản cuối cùng. Điều này có nghĩa là tất cả 31 quốc gia thành viên NATO đã nhất trí đồng ý để Thụy Điển gia nhập, và quốc gia Bắc Âu này sẽ sớm trở thành thành viên thứ 32 của liên minh.
Phản Ứng Của Nga và Tình Hình An Ninh Biển Baltic
Việc Thụy Điển gia nhập NATO chắc chắn sẽ tăng cường sức mạnh quân sự của NATO do Mỹ lãnh đạo, đặc biệt là ở khu vực Bắc Âu và Biển Baltic. Thụy Điển là quốc gia có thực lực quân sự mạnh mẽ, sở hữu vị trí chiến lược quan trọng, cho phép họ kiểm soát các tuyến đường biển trọng yếu ở Biển Baltic. Cùng với Phần Lan, ba nước Baltic (Estonia, Latvia, Lithuania) và Ba Lan, Thụy Điển có thể tạo thành một vòng vây áp chế thành phố lớn thứ hai của Nga là St. Petersburg từ hai hướng bắc và nam. St. Petersburg là thành phố trung tâm ở phía tây bắc nước Nga, nơi đặt trụ sở của Hạm đội Baltic Nga, do đó việc mở rộng NATO này gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia Nga.
Nga và Thụy Điển vốn có mâu thuẫn lịch sử lâu đời. Hơn ba trăm năm trước, Sa hoàng Peter Đại đế của Nga đã đánh bại Hoàng đế Thụy Điển Charles XII trong hơn hai mươi năm chiến tranh phương Bắc, khiến Thụy Điển mất quyền bá chủ ở Biển Baltic và không bao giờ khôi phục được. Hiện nay, việc Thụy Điển gia nhập NATO cùng các nước khác bao vây Nga khiến Moscow khó có thể cam chịu.
Ngay từ tháng 4/2022, cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã cảnh báo rằng nếu Thụy Điển và Phần Lan quyết tâm gia nhập NATO, Nga sẽ phải tăng cường triển khai quân sự ở khu vực Tây Bắc nhằm mục đích cân bằng quân sự và phòng thủ, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân. Đúng như dự đoán, vào ngày 26/2/2024, cùng ngày Quốc hội Hungary phê chuẩn Thụy Điển gia nhập NATO, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ký sắc lệnh thành lập Quân khu Leningrad và Quân khu Moscow. Việc Moscow khôi phục lại Quân khu Leningrad có nghĩa là tăng cường toàn diện triển khai quân sự theo hướng St. Petersburg. Quân đội Nga đã triển khai thêm tên lửa chiến thuật Iskander, hệ thống phòng không S-400 tới khu vực này. Những vũ khí này nhằm vào các cơ sở quân sự quan trọng của Thụy Điển và Phần Lan, trong đó tên lửa Iskander có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, là vũ khí tấn công tiên tiến nhất của Quân đội Nga.
Tác Động Lâu Dài và Triển Vọng An Ninh Châu Âu
Việc Hungary đấu với Thụy Điển đã kết thúc bằng sự chấp thuận, mở ra một chương mới cho NATO và tình hình an ninh châu Âu. Sự kiện này chắc chắn sẽ làm cho cuộc đối đầu quân sự ở khu vực Bắc Âu leo thang hơn nữa, tạo ra một cấu trúc đối đầu mới ở khu vực Baltic và gây ảnh hưởng xấu đến cục diện an ninh chung của châu Âu. Việc Biển Baltic trở thành “hồ của NATO” sẽ buộc Nga phải có những điều chỉnh chiến lược và quân sự sâu rộng hơn.
Triển vọng an ninh châu Âu trong tương lai cũng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể bởi cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vào tháng 11/2024. Nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump lên nắm quyền, một loạt chính sách do chính phủ Biden thực thi hiện nay có thể gặp phải sự thay đổi mang tính lật đổ, có khả năng ảnh hưởng đến sự đoàn kết của NATO và chính sách hỗ trợ Ukraine.
Còn về vấn đề Hungary có đồng ý cho Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu hay không, đây lại là một vấn đề phức tạp hơn nhiều. So với việc Thụy Điển gia nhập NATO, Ukraine vẫn đang trong tình trạng chiến tranh và vị thế của họ là mối quan tâm cốt lõi của Nga, do đó nhạy cảm hơn. Vì vậy, trong ngắn hạn, EU khó có thể đưa ra phương án xác định cho Ukraine gia nhập.
Việc Hungary đấu với Thụy Điển đã cho thấy sự phức tạp của các mối quan hệ địa chính trị và lợi ích quốc gia trong một thế giới đầy biến động. Tuy nhiên, cuối cùng, áp lực từ đồng minh và những cân nhắc chiến lược đã khiến Hungary phải thay đổi lập trường, mở đường cho Thụy Điển trở thành thành viên thứ 32 của NATO. Sự kiện này sẽ tiếp tục định hình lại cục diện an ninh châu Âu và thế giới trong những năm tới. Tại Visa Nước Ngoài, chúng tôi luôn cập nhật những thông tin mới nhất và phân tích sâu sắc về các diễn biến quốc tế để mang đến cái nhìn toàn diện cho quý độc giả.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs)
-
Tại sao Hungary ban đầu lại phản đối Thụy Điển gia nhập NATO?
Hungary phản đối chủ yếu vì Thụy Điển đã chỉ trích chính sách dân chủ và pháp quyền của Hungary trong nhiều năm. Chính phủ Hungary xem đây là một vấn đề danh dự và sử dụng việc phê chuẩn như một con bài thương lượng chính trị để yêu cầu lời giải thích hoặc xin lỗi từ Thụy Điển. -
Yếu tố nào đã khiến Hungary cuối cùng đồng ý cho Thụy Điển gia nhập NATO?
Hungary chịu áp lực rất lớn từ Mỹ và các đồng minh NATO khác. Tình hình chiến trường Ukraine và các cuộc tập trận quy mô lớn của NATO cũng là yếu tố thúc đẩy. Ngoài ra, chuyến thăm của Thủ tướng Thụy Điển Kristersson và thỏa thuận mua máy bay Gripen cũng là một phần của thỏa hiệp. -
Việc Thụy Điển gia nhập NATO có ý nghĩa gì đối với NATO?
Việc Thụy Điển gia nhập NATO củng cố đáng kể sườn phía Bắc của liên minh, biến Biển Baltic thành một “hồ của NATO” và tăng cường khả năng phòng thủ tập thể, đặc biệt trong bối cảnh đối đầu với Nga. -
Nga đã phản ứng như thế nào trước việc Thụy Điển gia nhập NATO?
Nga đã lên tiếng cảnh báo về việc tăng cường quân sự ở khu vực Tây Bắc. Cùng ngày Hungary phê chuẩn, Tổng thống Putin đã ký sắc lệnh thành lập lại Quân khu Leningrad và Moscow, đồng thời triển khai thêm các hệ thống vũ khí tiên tiến như tên lửa Iskander và S-400. -
Mối quan hệ lịch sử giữa Thụy Điển và Nga có ảnh hưởng gì đến tình hình hiện tại?
Thụy Điển và Nga có lịch sử đối đầu quân sự lâu đời, đặc biệt là Chiến tranh phương Bắc vĩ đại vào thế kỷ 18. Việc Thụy Điển gia nhập NATO được Nga coi là một mối đe dọa an ninh, làm tăng thêm sự căng thẳng dựa trên những xung đột lịch sử. -
Việc Hungary phê chuẩn Thụy Điển gia nhập NATO có ảnh hưởng đến mối quan hệ của Hungary với các nước EU khác không?
Quyết định này giúp cải thiện mối quan hệ của Hungary với các đồng minh NATO và EU, đặc biệt là với Mỹ, sau thời gian dài bị chỉ trích vì trì hoãn. Tuy nhiên, các vấn đề về pháp quyền giữa Hungary và EU vẫn còn đó. -
Tác động lâu dài của việc mở rộng NATO về phía Bắc là gì?
Việc mở rộng NATO về phía Bắc sẽ làm leo thang đối đầu quân sự ở khu vực Bắc Âu và Biển Baltic, tạo ra một cấu trúc an ninh mới và có thể dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang khu vực giữa NATO và Nga. -
Thỏa thuận mua máy bay Gripen giữa Hungary và Thụy Điển có vai trò gì trong việc Hungary chấp thuận?
Việc mua thêm máy bay Gripen là một phần của gói thỏa thuận song phương, giúp Hungary hiện đại hóa không quân của mình và cũng được xem là một lợi ích kinh tế-quân sự mà Thủ tướng Orban đã đạt được trong quá trình đàm phán.
